Małpy i banany, czyli co nie działa w edukacji artystycznej
Uczymy innych tak, jak uczono nas. Stajemy się częścią zastanego systemu, wzmacniamy go i powielamy. Tymczasem potrzebujemy rewolucji, nowej generacji nauczycieli, którzy mają chęć i odwagę kwestionować stary porządek.
W edukacji, a szczególnie w tej artystycznej, najważniejszy jest uczeń. Przecież zawód nauczyciela nie istnieje ot tak sobie, tylko w konkretnym celu: kształcenia innych. Żeby jednak kogokolwiek czegokolwiek skutecznie nauczyć, trzeba odpowiedzieć sobie na podstawowe pytania:
- kim ta osoba jest?
- jakie są jej pragnienia i dążenia?
- jakie są jej mocne i słabe strony? Czego najbardziej się boi?
Niestety, często jest tak, że akcent pada nie na ucznia, a na nauczany przedmiot: treści merytoryczne, które podawane są każdemu w jednakowym zakresie i w taki sam sposób. Treści te, skrojone zwykle pod egzaminy końcowe, nie zostawiają wiele miejsca na kreatywność i indywidualność, tak ważne przecież w rozwoju artystycznym.
Proces nauki jest ustandaryzowany i zmechanizowany. W konsekwencji wszyscy uczniowie, niezależnie od tego, kim są i jakie mają cele, muszą w takim samym czasie opanować identyczny zakres materiału. Muszą się dostosować. Nauczanie odbywa się za pomocą ujednoliconych metod, a jego efekty badane są na podobne sposoby. Uczy się treści, nie uczniów.
PRZEKLEŃSTWO WIEDZY
W 1990 roku Elizabeth Newton, studentka Uniwersytetu Stanforda, podzieliła grupę studentów na dwie podgrupy. Osoby, które znalazły się w pierwszej z nich, klaskacze, miały za zadanie wyklaskać dobrze znane melodie. Osoby w drugiej grupie, zgadywacze, miały te melodie odgadnąć. Klaskacze przewidywali, że zgadywaczom uda się zidentyfikować 50% utworów. W praktyce jednak okazało się, że ich wskaźnik sukcesu wyniósł zaledwie 2,5%.Przyczyną tej ogromnej różnicy było zjawisko określane mianem przekleństwa wiedzy. Polega ono na tym, że mając określone kompetencje, nie jesteśmy w stanie wyobrazić sobie, jak to jest ich nie posiadać. Klaskacze słyszeli w głowie swoje melodie i dlatego wydawało im się, że zgadywacze bez trudu je rozpoznają. Tymczasem zgadywacze słyszeli tylko serię mniej lub bardziej regularnych klaśnięć.
Nauczyciel dlatego jest nauczycielem, że przeszedł już pewną ścieżkę rozwoju. Uczeń dlatego jest uczniem, bo niedawno na tę ścieżkę się zdecydował i ma jeszcze do pokonania mniejszy lub większy jej kawałek. Niewiedza ucznia jest jednocześnie potencjałem dla nauczyciela. To właśnie w obszarze niewiedzy, czerpiąc z naturalnej ciekawości ucznia, można mu wskazywać źródła i kierunki. W tym obszarze uczeń będzie zadawać pytania. Czasem są to pytania, które da się zadać tylko z tego miejsca, w którym jeszcze nie wszystko jest jasne. Pytania stanowiące również inspirację dla uważnie słuchającego nauczyciela.
W wystąpieniu Czy szkoły zabijają kreatywność? na konferencji TED, Ken Robinson mówił między innymi o tym, że kreatywność jest w dzisiejszym świecie tak samo istotna, jak wiedza. Trudno się z tym nie zgodzić. Dla przyładu – co roku pojawiają się nowe zawody, które nie istniały jeszcze, gdy wykonujące je dziś osoby rozpoczynały studia. Innymi słowy, kiedy kończymy szkołę, rzeczywistość i rynek pracy są zupełnie inne, niż w momencie rozpoczęcia edukacji. Dlatego tak istotna jest elastyczność, umiejętność przystosowania się, a ta z kolei jest silnie związana z kreatywnością, która jednak wymaga odwagi. Jak mówi Robinson:
kreatywność to gotowość do podjęcia ryzyka, w tym ryzyka popełnienia błędu.
Obecny system edukacji błędy piętnuje. Pomyłka ucznia jest często powodem, żeby go zganić, ukarać lub, co gorsza – publicznie ośmieszyć. W konsekwencji zlęknieni uczniowie zaczynają za wszelką cenę dążyć do udzielania prawidłowych odpowiedzi. Prawidłowych, czyli takich, jakich się od nich oczekuje. Ryzyko przestaje się opłacać, gdy błąd jest przewinieniem. Poczucie własnej wartości spada, a kreatywność nie ma się czym „żywić”.
Stygmatyzacja błędów to tylko jeden z aspektów znacznie szerszego zjawiska, jakim jest oderwanie procesu kształcenia od emocjonalności uczniów. Tworzenie to proces bardzo intymny, mocno osadzony w tym, co najbardziej wewnętrzne: intuicji, wrażliwości i uczuciach twórców. Dlatego w edukacji artystycznej emocjonalność uczniów ma ogromne znaczenie. Przemoc, presja, przekraczanie granic – wszystko to powoduje stres, który nie służy rozwojowi twórczemu.
Uczniowie potrzebują fundamentalnego poczucia bezpieczeństwa, żeby ich kreatywność mogła rozkwitnąć. Poczucie bezpieczeństwa, miedzy innymi, buduje to, że mogą:
otwarcie mówić o swoich słabych stronach i oczekiwać przy tym wsparcia;
pytać i liczyć na zrozumienie;
a także konstruktywną odpowiedź;
czegoś nie wiedzieć i wierzyć, że w odpowiednim momencie się dowiedzą.
Buduje się je również na wzajemnym szacunku i na przekonaniu, że w sali zajęciowej wszyscy są tak samo ważni, niezależnie od tego, po której stronie biurka siedzą.
Najpopularniejsze teraz
-
Złoty Wąs 2026 - Wrocław ponownie stawia na zdrowie mężczyzn!
-
Brak wody? Nowa aplikacja Nasz Wrocław Cię o tym powiadomi
-
Świadectwa dawnego Wrocławia. Wyjątkowa wystawa w Kompleksie Wieży Ciśnień
-
Zielone zmiany we Wrocławiu. Nowe nasadzenia i inwestycje
-
Nordycka Noc Saunowa w Aquaparku Wrocław. Skandynawskie rytuały i nocne saunowanie
-
Gajowicka i Żmudzka w remoncie. Przed kierowcami kolejne utrudnienia
-
Panthers Wrocław mistrzami Polski U20! W finale rozbili rywali 32:0
-
15. Dolnośląski Festiwal Biegów Górskich. Ruszyły zapisy na jubileuszową edycję
-
Wrocław buduje nowy tor speedrowerowy. Powstaje na Nowym Dworze
-
Wrocław z rekordowym budżetem inwestycyjnym. Na inwestycje miasto przeznaczy ponad 1,5 mld zł
-
Z którego przystanku odjedzie mój autobus lub tramwaj? Wrocław testuje nowe oznaczenia
-
Startuje Jazztopad Festival 2026 we Wrocławiu. Przed nami koncerty światowych gwiazd jazzu
-
Politechnika Wrocławska przyznała Lem Prize 2026. Pierwsza kobieta wśród laureatów
-
Jared Coleman-Jones wraca do Śląska Wrocław. Podkoszowy ponownie zagra w Hali Orbita
-
Ceny mieszkań we Wrocławiu w górę. W innych miastach przegrywają z inflacją
Najpopularniejsze
Brak wody? Nowa aplikacja Nasz Wrocław Cię o tym powiadomi
Mieszkańcy Wrocławia mogą teraz jeszcze łatwiej śledzić informacje o planowanych i nagłych przerwach w dostawie wody. Dzięki nowej funkcjonalności w aplikacji Nasz Wrocław ważne komunikaty od MPWiK będą trafiać bezpośrednio na telefony użytkowników. A to dopiero początek wodnych nowości. W aplikacji można również znaleźć najbliższy miejski zdrój, a także praktyczne porady i ciekawostki dotyczące wody. Wszystko w jednym miejscu, z myślą o codziennych potrzebach mieszkańców.
Świadectwa dawnego Wrocławia. Wyjątkowa wystawa w Kompleksie Wieży Ciśnień
Historyczne dokumenty i mapy Wrocławia, dawne publikacje oraz niezwykłe zabytki techniki będzie można zobaczyć 21 i 22 listopada 2026 r. w Kompleksie Wieży Ciśnień przy ul. Na Grobli. Z okazji otwarcia nowej wystawy MPWiK zaprasza mieszkańców i miłośników historii miasta na specjalny weekend zwiedzania z przewodnikiem. Bilet kosztuje tylko 5 zł od osoby.