Arcydzieło sztuki medalierskiej w zbiorach Ossolineum. Unikatowy medal Jana Kazimierza już we Wrocławiu

Blisko siedem centymetrów średnicy, imponująca waga 174,92 gramów złota i ponad trzy wieki zawiłej historii. Do Muzeum Książąt Lubomirskich, działającego w strukturach wrocławskiego Zakładu Narodowego im. Ossolineum, trafił prawdziwy skarb – niezwykły, 50-dukatowy medal króla Jana Kazimierza. Ten wyjątkowy zabytek sztuki medalierskiej nie tylko zachwyca kunsztem wykonania, ale przede wszystkim opowiada o dramatycznych i chwalebnych dziejach Rzeczypospolitej z czasów potopu szwedzkiego.

Historyczny triumf wykuty w złocie

Choć na samym medalu widnieje data 30 grudnia 1658 roku, wybitne dzieło wyszło spod ręki mistrza Jana Höhna Starszego najprawdopodobniej na początku 1659 roku lub nawet w roku 1660. Uwieczniona na nim data nie jest przypadkowa, ponieważ upamiętnia bowiem przełomowy moment w dziejach wojny ze Szwecją: kapitulację szwedzkich garnizonów i oswobodzenie Torunia.

Miasto nad Wisłą przez blisko sześć miesięcy znajdowało się w kleszczach oblężenia. Operacją dowodził hetman polny koronny i marszałek wielki koronny Jerzy Sebastian Lubomirski, a polskie siły wspierane były przez armię austriacką. Zmagania wojenne miały niezwykle intensywny charakter – we wrześniu 1658 roku pod murami Torunia osobiście zjawiła się królowa Maria Ludwika Gonzaga, a w grudniu, w finale kampanii, do wojsk dołączył sam król Jan Kazimierz.

Zaciskający się pierścień wokół miasta zmusił najeźdźców do kapitulacji. Układ podpisano 22 grudnia, a osiem dni później Szwedzi opuścili mury Torunia. Nowy Rok 1659 król Jan Kazimierz witał już w uroczystym pochodzie, wkraczając do wyzwolonego miasta. Wydarzenie to stało się jednym z fundamentów ostatecznego zwycięstwa Rzeczypospolitej w trwającej latami wojnie.

Majstersztyk renesansowej medaliwistyki

Waga i bogactwo formy medalu odzwierciedlają rangę tamtego zwycięstwa. Awers dzieła przedstawia popiersie króla Jana Kazimierza w antykizującej stylizacji – władca odziany jest w bogatą zbroję z naramiennikiem w kształcie lwiej paszczy, rzymski płaszcz wodza (paludamentum) oraz łańcuch elitarnego Orderu Złotego Runa. Z kolei rewers ukazuje panoramiczny widok ufortyfikowanego Torunia oraz dynamiczną scenę obozową z postaciami dowódców, wśród których dopatrzyć się można samego monarchy odbierającego kapitulację. Całość dopełnia dumna łacińska inskrypcja: „Dzięki łasce Bożej i mężnej armii królewskiej, Toruń powraca pod dawne posłuszeństwo”.

Niezwykła rzadkość kolekcjonerska

Wartość nowego nabytku Ossolineum trudno przecenić. Na świecie istnieją zaledwie dwa egzemplarze tego potężnego, 50-dukatowego medalu. Pierwszy z nich od stuleci spoczywa w prestiżowej Królewskiej Kolekcji Monet i Medali w Muzeum Narodowym w Kopenhadze (Nationalmuseet). Drugi – równie wspaniały i doskonale zachowany – stał się właśnie ozdobą wrocławskich zbiorów, łącząc pokolenia i przypominając o dawnej potędze oraz niezłomności Rzeczypospolitej.