Od Heweliusza po misje księżycowe. Wyjątkowa wystawa w Ossolineum we Wrocławiu

Ekspozycja „Księżyc. Mapa niedokończona. Kopernik, Heweliusz i teleskop Scanway w opowieści o mapowaniu Księżyca” będzie dostępna od 17 do 30 października w Refektarzu Ossolineum przy ul. Szewskiej 37 we Wrocławiu.

Od Kopernika i Heweliusza do współczesnych technologii kosmicznych

Na wystawie będzie można zobaczyć wyjątkowe zabytki związane z historią astronomii. Wśród nich znajdzie się trzecie wydanie dzieła Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich, opublikowane w 1617 roku w Amsterdamie pod tytułem Astronomia instaurata. Egzemplarz ten należał niegdyś do Jana Heweliusza.

Kolejnym ważnym eksponatem będzie pierwsze wydanie traktatu Heweliusza Selenographia: sive Lunae descriptio z 1647 roku. Dzieło poświęcone opisowi Księżyca odegrało istotną rolę w rozwoju jego kartografii. Heweliusz był nie tylko astronomem, ale również autorem map Srebrnego Globu i wynalazcą polemoskopu, uznawanego za pierwowzór późniejszych peryskopów.

Historyczne publikacje zostaną zestawione z osiągnięciami współczesnej inżynierii kosmicznej. Zwiedzający zobaczą model inżynieryjny teleskopu SOP 120 M (Scanway Optical Payload), opracowanego z myślą o obserwacji i mapowaniu powierzchni Księżyca.

Wrocławska technologia w misjach księżycowych

Scanway to wrocławska spółka specjalizująca się w projektowaniu i produkcji zaawansowanych instrumentów optycznych wykorzystywanych w misjach kosmicznych. Firma uczestniczy w międzynarodowych projektach związanych z eksploracją Księżyca, rozwijając rozwiązania umożliwiające szczegółowe obrazowanie i analizowanie jego powierzchni.

W grudniu 2024 roku Scanway nawiązał współpracę z amerykańską firmą Intuitive Machines, działającą w obszarze komercyjnej eksploracji Księżyca. W ramach tego przedsięwzięcia polska spółka dostarczy instrument optyczny do komercyjnej misji księżycowej. Teleskop SOP 120 M będzie wykorzystywany do mapowania powierzchni Srebrnego Globu, w tym do identyfikacji występujących na nim minerałów.

To jednak nie wszystko. Na zlecenie Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) Scanway opracuje również system przetwarzania obrazów Księżyca. Według informacji przekazanych przez spółkę będzie to pierwsze tego typu komercyjne rozwiązanie w Europie, które umożliwi europejskiemu sektorowi kosmicznemu korzystanie z danych pozyskiwanych podczas amerykańskiej misji.

Wrocławska firma uczestniczy także w międzynarodowej misji MANI, realizowanej pod kierownictwem Uniwersytetu Kopenhaskiego we współpracy m.in. z duńską firmą Space Inventor. Scanway opracuje i dostarczy instrument optyczny dla orbitera, który będzie mapował powierzchnię Księżyca z bardzo wysoką rozdzielczością. Pozyskane dane mają pomóc w szczegółowych badaniach właściwości regolitu, czyli materiału pokrywającego powierzchnię Księżyca, a także wspierać przygotowania do przyszłych misji.

Dziedzictwo naukowe i przyszłość eksploracji kosmosu

Wystawa pokazuje, że mimo upływu stuleci cel pozostaje podobny: człowiek wciąż chce lepiej rozumieć otaczający go świat. Zmieniają się narzędzia, ale ciekawość i potrzeba odkrywania pozostają niezmienne.

Współpraca Ossolineum ze Scanway nawiązuje również do misji Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, fundatora instytucji, który powierzył jej gromadzenie i przekazywanie dziedzictwa naukowego oraz kulturowego kolejnym pokoleniom. W zbiorach Ossolineum znajduje się około 70 tysięcy starodruków, w tym dzieła ważne dla historii światowej astronomii, autorstwa m.in. Kopernika, Tycho Brahego, Johannesa Keplera, Galileusza i Heweliusza.

Zestawienie dawnych ksiąg z modelem nowoczesnego teleskopu pozwala spojrzeć na historię badań Księżyca jako na proces, który wciąż trwa. Jego mapa pozostaje niedokończona, a kolejne generacje technologii umożliwiają coraz dokładniejsze poznawanie powierzchni naturalnego satelity Ziemi.

Ekspozycja jest również okazją, by zobaczyć, jak historyczne dziedzictwo naukowe łączy się z rozwojem nowoczesnego sektora kosmicznego i technologiami powstającymi we Wrocławiu.

Wystawa „Księżyc. Mapa niedokończona” – informacje praktyczne

• Termin: 17–30 października 2026 r.
• Godziny otwarcia: od wtorku do niedzieli, w godz. 9:30–17:00.
• Miejsce: Refektarz Ossolineum, ul. Szewska 37, Wrocław.
• Organizatorzy: Zakład Narodowy im. Ossolińskich i Scanway S.A.