Tajemnica sprzed 5 tysięcy lat. Niezwykłe odkrycie pod Żórawiną

Julia Bakalarz • 2026-09-03 Tajemnica sprzed 5 tysięcy lat. Niezwykłe odkrycie pod Żórawiną

Historia potrafi zaskakiwać i powracać do nas w najmniej oczekiwanym momencie. Gdy wrocławscy badacze kończyli już kolejny sezon prac archeologicznych na znanym cmentarzysku w Żórawinie, ziemia odsłoniła tajemnicę znacznie starszą, niż dotąd przypuszczano. Niezwykłe artefakty, takie jak topór i naszyjnik z zębów zwierząt stały się kluczem do odkrycia zza mroków neolitu, które może rzucić zupełnie nowe światło na dzieje Dolnego Śląska oraz kierunki wędrówek dawnych ludów.

W skrócie

Pod Żórawiną odkryto neolityczny kurhan o średnicy około 4 metrów.
W centralnej komorze znaleziono niemal kompletny szkielet dorosłego mężczyzny.
Wśród zabytków znalazły się naszyjnik z 42 zębów, bursztynowe paciorki, kościane krążki i kamienny topór.
W grobie odkryto również fragmenty dwóch niekompletnych i uszkodzonych czaszek.
Naukowcy chcą dzięki dalszym analizom ustalić pochodzenie i historię życia pochowanych osób.

Kto stoi za odkryciem?

Prace na stanowisku w Żórawinie prowadzą specjaliści z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego pod kierunkiem prof. Tomasza Gralaka. W interdyscyplinarnym zespole kluczową rolę odgrywa również Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, reprezentowany przez dr. Pawła Dąbrowskiego – anatoma i antropologa z Zakładu Anatomii Prawidłowej UMW, który bada odnalezione szczątki kostne.

Niezwykły kurhan: jak wyglądało znalezisko i co ujawniono?

Tuż przed spakowaniem sprzętu archeolodzy dostrzegli w ziemi okrągły zarys o średnicy około 4 metrów, będący pozostałością neolitycznego kurhanu. W jego centralnej komorze natrafiono na niezwykłe znaleziska sprzed około 5 tysięcy lat (ok. 2900 r. p.n.e.), powiązanych z kulturą ceramiki sznurowej:

Szkielet mężczyzny: niemal w całości zachowane szczątki dorosłego osobnika.
Elementy biżuterii: pokaźnych rozmiarów naszyjnik złożony z 42 misternie przewierconych zębów (prawdopodobnie psowatych, niedźwiedzi, ssaków kopytnych, a być może i ludzkich), a także bursztynowe paciorki oraz kościane krążki.
Broń i narzędzia: kamienny topór bojowy wykonany z serpentynitu oraz ostrze krzemienne.
Dodatkowe szczątki ludzkie: fragmenty dwóch niekompletnych i uszkodzonych czaszek!

Kim był pochowany człowiek i jakie tajemnice kryją czaszki?

Odnaleziony topór bojowy nosi wyraźne ślady użytkowania, ponieważ jego ostrze jest lekko poszczerbione, co świadczy o wykorzystywaniu go w walce bądź podczas polowań. Rozmiar oręża oraz bogaty naszyjnik jednoznacznie sugerują wybitną pozycję zmarłego. Prof. Tomasz Gralak i dr Paweł Dąbrowski przypuszczają, że mogła to być postać wyjątkowa dla lokalnej społeczności – patriarcha rodu, znakomity wojownik lub wielki łowca.

Niezwykłą zagadką pozostają dwie dodatkowe, uszkodzone czaszki. Jedna z roboczych hipotez badaczy zakłada, że mogły to być dekapitowane głowy złożone w grobie jako wota lub swoiste dary pochówkowe. Naukowiec z UMW przyjrzy się szczątkom pod kątem śladów urazów zadanych ostrym narzędziem, aby potwierdzić intencjonalną dekapitację. Sam szkielet mężczyzny przejdzie analizę mikro- i makrourazów, zmian przeciążeniowych i pozapalnych, co pozwoli odtworzyć stan jego zdrowia, aktywność fizyczną oraz nawyki żywieniowe.

Rewolucja w badaniu migracji na Dolnym Śląsku

Odkrycie z Żórawiny, zestawione z bliźniaczym kurhanem odsłoniętym w tym samym czasie w podwrocławskich Iwinach, otwiera zupełnie nowy rozdział w badaniach nad zasiedleniem regionu.

Wrocławscy naukowcy planują szeroko zakrojone badania fizykochemiczne, genetyczne oraz izotopowe (m.in. analizę proporcji izotopów strontu w zębach). Porównanie wyników tych analiz z charakterystyką środowiskową różnych regionów pozwala dokładnie określić, czy dany człowiek był tutejszy, czy też przybył z daleka. Zestawienie danych kostnych z Żórawiny i Iwin – a w przyszłości z kolejnych stanowisk – pomoże odtworzyć faktyczne szlaki przemieszczania się dawnych społeczności i zweryfikować dotychczasowe hipotezy o migracjach ludności kultury ceramiki sznurowej ze wschodu Europy lub rejonu basenu Morza Kaspijskiego.

Prace nad znaleziskiem wymagają ogromnej ostrożności, część delikatnych kości wydobyto w bryłach ziemi i przed oczyszczeniem zostanie prześwietlona promieniami X, by zaplanować bezpieczną preparację. Jak zapowiada dr Paweł Dąbrowski, pierwsze wyniki analiz poznamy jeszcze jesienią. Pełny obraz tego, kim byli pochowani ludzie i skąd przybyli na Dolny Śląsk 5 tysięcy lat temu, da jednak dopiero kompletne zestawienie badań genetycznych, izotopowych, datowania i analiz antropologicznych.

Archeologia, która nigdy się nie kończy

To fascynujące odkrycie po raz kolejny dowodzi, że archeologia to dziedzina, która nigdy się nie kończy. Ziemia tuż pod naszymi stopami wciąż skrywa bezcenne tajemnice sprzed tysięcy lat. Dzięki nowym, precyzyjnym metodom analizy laboratoryjnej, naukowcy potrafią na nowo odczytywać dawne ślady i weryfikować dotychczasowe ustalenia historyczne. Historia nieustannie do nas powraca, wystarczy jedynie chcieć jej szukać i umieć uważnie się w nią wsłuchać.