Prestiżowy magazyn „Nature” opublikował artykuł wrocławskich naukowców o przeciążeniu informacyjnym

Artykuł w popularnym magazynie naukowym to wspólnie dzieło Polaków i naukowców z Niemiec, Wielkiej Brytanii, USA, Izraela, Austrii i Słowenii i Polski. Uczeni dzielą się w nim wynikami badań prowadzonych w ramach europejskiego projektu Omino (Horyzont Europa), który ma być kontynuowany do 2026 r.

Praca dotyczy przeciążenia informacyjnego, z którym mamy coraz częściej do czynienia i przełożenia tego zjawiska na nasze życie codzienne.

– Przestrzeń informacyjną należy traktować tak samo jak otaczające nas środowisko naturalne, w którym zanieczyszczenie wpływa na nasz dobrostan. Codzienne przeładowanie informacjami powoduje przeciążenie poznawcze, a połączone ze zmęczeniem, presją czasu oraz ograniczoną pojemnością pamięci roboczej utrudnia nam wykonywanie zadań. Także w pracy naukowej stykamy się z dużym problemem odfiltrowania nieistotnych lub niskiej jakości prac – uważa prof. Przemysław Kazienko z Katedry Sztucznej Inteligencji na PWr.

Autorzy badań współczesną sytuację porównali w swojej pracy do sytuacji z czasów rewolucji przemysłowej, kiedy to ogromny wzrost produkcji żelaza i chemikaliów uznano za niezbędny dla postępu. Choć wówczas postrzegane było to jako główny motor napędowy rozwoju, dziś widzimy że miało także swoje negatywne skutki w postaci niekontrolowanych emisji dymów z kominów fabrycznych mogą prowadzić do degradacji i stanowić poważne zagrożenie dla ludzkości. Naukowcy zauważają, że pojawienie się ruchów środowiskowych pomogło zmienić naszą świadomość i postawy wobec eksploatacji przyrody. Wymusiło także zmiany prawne i ekonomiczne w celu ochrony powietrza, wody, gleby i jakości żywności.

– W XXI wieku mamy inne, pilne wyzwania związane z przeładowaniem informacyjnym. Ważne, abyśmy zaczęli myśleć o naszej przestrzeni informacyjnej jako o dodatkowym składniku naszego środowiska naturalnego. Oznacza to potrzebę opracowywania metod ochrony owej przestrzeni przed przeciążeniem i zanieczyszczeniem – podkreśla prof. Kazienko.

Autorzy w swojej publikacji zastanawiają się też nad rozwiązaniami tej sytuacji. Jednym z takich mogą być specjalne aplikacje, które będą kontrolowały czas korzystania ze smartfonów, a w przypadku instytucji mają to być specjalne szkolenia pracowników zakresie właściwego korzystania z codziennych narzędzi komunikacyjnych i internetowych.

– Niektóre rozwiązania mogą być jednak mieczami obosiecznymi. Generatywne modele sztucznej inteligencji takie jak ChatGPT mogą pomóc zmniejszyć przeciążenie informacyjne poprzez przygotowywanie streszczeń i wsparcie wyszukiwania informacji. Z drugiej strony, mogą one powodować ogromny wzrost ilości publikowanych treści, tworzyć nieprawdziwe informacje i wzmacniać stereotypy – zwraca uwagę naukowiec.

Autorzy artykułu sugerują rozpoczęcie zorganizowanych działań prowadzonych jednocześnie w trzech różnych obszarach: nauki, edukacji i prawodawstwa. Pierwszy z nich wymaga finansowania interdyscyplinarnych projektów badawczych w zakresie ekologii wielopoziomowego przeciążenia informacyjnego. Drugi, podobnie jak w przypadku recyklingu odpadów, to nauczanie ekologii informacji na poziomie szkolnym. Trzeci oznacza z kolei zainicjowanie dyskusji na temat odpowiednich regulacji w tym zakresie.

Oprócz naukowców z PWr w przygotowanie publikacji zaangażowani byli również polscy badacze z Politechniki Warszawskiej, Uniwersytetu Warszawskiego i Społecznej Akademii Nauk w Łodzi.