51 samorządów dąży do utworzenia Metropolii Wrocławskiej. Znamy szczegóły i założenia projektu ustawy

Stojąc przed wyzwaniami infrastrukturalnymi dynamicznie rozwijającego się regionu, samorządy aglomeracji wrocławskiej podjęły ścisłą współpracę. Po 11 miesiącach intensywnych prac zaprezentowano wspólny projekt ustawy, który ma powołać do życia Metropolię Wrocławską. Kluczowym celem inicjatywy jest pozyskanie stabilnego finansowania, integracja transportu oraz stworzenie spójnej strategii dla całego regionu.

Czym jest obszar metropolitalny?

Aby w pełni zrozumieć istotę planowanych zmian, warto sięgnąć do definicji przyjętej na poziomie krajowym. Zgodnie z Uchwałą Nr 239 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (źródło: Monitor Polski 2012 poz. 252), obszar metropolitalny definiuje się jako:

„obszar wielkiego miasta oraz powiązanego z nim funkcjonalnie bezpośredniego otoczenia, ustalony w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju”.

W kontekście Dolnego Śląska Wrocławski Obszar Metropolitalny obejmuje dziś 51 powiązanych ze sobą samorządów i ponad 1,3 mln mieszkańców. Według miejskich danych obszar ten odpowiada za około 4,7 proc. polskiego PKB.

Samorządowcy podkreślają, że nie chodzi o powiększanie granic administracyjnych samego Wrocławia ani odbieranie kompetencji lokalnym gminom. Chodzi o stworzenie formalnego związku samorządowego, który usprawni zarządzanie sprawami przekraczającymi granice pojedynczych gmin.

Dodatkowe korzyści i finansowanie

Najważniejszą różnicą między obecną współpracą (opierającą się na osobnych porozumieniach) a powołaniem ustawowej metropolii są przewidywalne i stabilne finanse.

Według wrocławskich szacunkowych wyliczeń przedstawionych przez skarbnika Wrocławia Marcina Urbana, utworzenie związku metropolitalnego mogłoby przynieść całemu obszarowi około 584 mln zł rocznie.

Jak ma być finansowany nowy związek?

• Udział w podatku PIT: Podobnie jak w rozwiązaniach przyjętych dla innych metropolii (m.in. na Pomorzu), ustawa ma zagwarantować metropolii własny, stały udział w dochodach z podatku PIT generowanego na jej terenie.
• Składki samorządów: Projekt zakłada również udział samych samorządów w finansowaniu związku. W prezentowanym wiosną modelu wysokość składki byłaby powiązana z dochodami z PIT.

Dzięki temu metropolia miałaby własny, przewidywalny budżet, z którego można finansować zadania obejmujące kilka lub kilkadziesiąt samorządów. Środki finansowe mają być przeznaczone przede wszystkim na realizację wspólnych zadań i wielkich inwestycji.

Transport publiczny i kluczowe założenia projektu

Najbardziej zauważalnym polem do wspólnego działania jest transport zbiorowy. Mieszkańcy gmin ościennych codziennie przemieszczają się do Wrocławia do pracy, szkół i uczelni. Skala współpracy rośnie z roku na rok – o ile w 2018 r. autobusy podmiejskie przejeżdżały ok. 2,4 mln km rocznie, o tyle w 2026 r. jest to już 8,5 mln km (obejmujące 30 linii w systemie URBANCARD). Samorządy dopłacają również do około 50 par połączeń kolejowych.

Metropolia pozwoli jednak przejść od dotychczasowych umów cząstkowych do jednolitego systemu:

• 1. Stworzenia zintegrowanej sieci kolei aglomeracyjnej,
• 2. Zorganizowania linii autobusowych dowożących do kolei (szczególnie istotnych dla gmin bez dostępu do torów),
• 3. Budowy węzłów przesiadkowych oraz parkingów Park & Ride (P+R).

Nie tylko transport – wyzwania dla aglomeracji

Poza sprawami komunikacji, powołany związek metropolitalny ma zająć się kwestiami, których pojedyncza gmina nie jest w stanie efektywnie rozwiązać samodzielnie:

• Spójne planowanie przestrzenne (przeciwdziałanie chaotycznej suburbanizacji),
• Gospodarka odpadami i obieg zamknięty,
• Ochrona środowiska oraz rozwój błękitno-zielonej infrastruktury (adaptacja do zmian klimatu),
• Wspólny rozwój gospodarczy i realizacja dużych inwestycji drogowych.

Polskie wzorce i dalsze kroki

Wrocławscy samorządowcy czerpią z rozwiązań sprawdzonych w innych częściach kraju:

• 1. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia – działająca od 2017 roku (źródło dodatkowe: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o związku metropolitalnym w województwie śląskim).
• 2. Metropolia Pomorska – uchwalona w Sejmie 11 czerwca 2026 r. i obowiązująca od 31 lipca 2026 r., zapewniająca gwarantowany udział w PIT dla obszaru pomorskiego (źródło: Ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o związku metropolitalnym w województwie pomorskim / materiał prasowy).

Po 11 miesiącach konsultacji i wypracowywania kompromisów, 50 samorządów ościennych oraz miasto Wrocław mówią jednym głosem. Samorządowcy chcą teraz rozpocząć rozmowy z rządem i parlamentarzystami. Ich propozycja zakłada powołanie związku, który przejąłby wybrane wspólne zadania tam, gdzie działanie każdego samorządu osobno jest mniej skuteczne. Dzięki taki działaniom otrzymałby własne źródło pieniędzy na ich realizację.