Cicha pułapka letnich dni. Jak rozpoznać pierwsze sygnały przegrzania, zanim będzie za późno?

Warto pamiętać, że choć wysokie temperatury utrudniają funkcjonowanie każdemu, nie wszyscy wykazujemy jednakową odporność na skwar. Aby spędzić lato bezpiecznie, warto wiedzieć, kto jest najbardziej narażony na skutki upałów, jak rozpoznać poszczególne stany oraz co robić, by dbać o siebie i najbliższych.

Kto jest najbardziej narażony na przegrzanie i odwodnienie?

Zaburzenia termoregulacji oraz szybka utrata płynów mogą dotknąć każdego, jednak szczególne środki ostrożności powinny zachować grupy o zwiększonym ryzyku:

• Osoby starsze (65+) – słabiej odczuwają pragnienie, a ich układ krążenia gorzej odprowadza ciepło.
• Niemowlęta i małe dzieci – mają nie w pełni wykształconą termoregulację, dlatego ich organizmy nagrzewają się znacznie szybciej.
• Osoby z chorobami serca i układu krążenia – upał obciąża serce i zagęszcza krew, zwiększając ryzyko zawału oraz udaru mózgu.
• Kobiety w ciąży i osoby przewlekle chore, zwłaszcza z chorobami nerek, płuc lub cukrzycą.
• Osoby przyjmujące wybrane leki, przede wszystkim moczopędne, kardiologiczne i psychotropowe.
• Sportowcy oraz pracownicy fizyczni wykonujący wysiłek w wysokiej temperaturze.

Klasyfikacja przypadłości wynikających z upałów: objawy i pierwsza pomoc

Narażenie na działanie wysokiej temperatury i promieniowania słonecznego powoduje szereg zaburzeń w organizmie. Poniżej znajduje się szczegółowe zestawienie najważniejszych z nich.

1. Udar słoneczny

Udar słoneczny (porażenie słoneczne) powstaje przy dużym, bezpośrednim nasłonecznieniu – przede wszystkim głowy oraz karku. Miejscowe działanie promieni słonecznych na skórę głowy prowadzi do przekrwienia opon mózgowych i mózgu.

Objawy:

• bóle i zawroty głowy,
• zaczerwienienie i poparzenia skóry,
• ogólny niepokój.

Co robić, jeśli wystąpią objawy:

• przenieś się do chłodnego miejsca,
• stosuj zimne lub wilgotne okłady na głowę,
• pij wodę,
• weź chłodną kąpiel.

Jeśli wystąpią wymienione objawy, należy bezzwłocznie wezwać pomoc.

2. Udar cieplny

Udar cieplny (porażenie cieplne) to reakcja organizmu, która występuje po dłuższym działaniu wysokiej temperatury na nasze ciało – często połączonej z wysoką wilgotnością i brakiem lub bardzo małym ruchem powietrza. Temperatura ciała staje się tak wysoka, że organizm nie jest w stanie samodzielnie jej obniżyć.

Objawy:

• wysoka temperatura ciała (powyżej 39°C, a w ciężkich stanach powyżej 40°C),
• gorąca, czerwona, sucha lub wilgotna skóra,
• szybkie, dobrze wyczuwalne tętno,
• możliwa utrata przytomności, majaczenie lub drgawki.

Co robić, jeśli wystąpią objawy:

• zadzwoń pod numer 999 lub 112 i natychmiast wezwij pomoc,
• przenieś się w chłodniejsze miejsce,
• obniż temperaturę ciała zimnymi okładami lub chłodną kąpielą bądź prysznicem,
• podawaj płyny, jeśli poszkodowany jest przytomny i może bezpiecznie połykać.

Jeśli pomoc nie zostanie wezwana w odpowiednim czasie, może dojść do śpiączki, a nawet śmierci.

3. Wyczerpanie cieplne (przegrzanie cieplne)

Z wyczerpaniem cieplnym mamy do czynienia, gdy – z powodu długiego przebywania na słońcu – w organizmie następuje nadmierna utrata płynów i soli. Spada wówczas ciśnienie tętnicze krwi, co powoduje uczucie silnego zmęczenia.

Objawy:

• zwiększone pocenie się,
• brak sił,
• zimna, blada i wilgotna skóra,
• szybkie, ale słabo wyczuwalne tętno,
• nudności lub wymioty,
• zasłabnięcia.

Co robić, jeśli wystąpią objawy:

• przenieś się do chłodniejszego miejsca,
• połóż się i rozluźnij ubranie,
• stosuj zimne okłady na całym ciele,
• pij wodę małymi łykami,
• jeśli wymiotujesz, natychmiast udaj się do lekarza.

Jeśli osoba z objawami wyczerpania cieplnego wystarczająco szybko zostanie przeniesiona w chłodniejsze miejsce i napije się wody, powinna poczuć się lepiej. Jeśli jednak w ciągu pół godziny złe samopoczucie nie minie, istnieje podejrzenie udaru cieplnego i należy bezzwłocznie wezwać pomoc medyczną.

4. Odwodnienie

Stan, w którym zawartość wody w organizmie spada poniżej wartości niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania. Powstaje w wyniku niedostatecznego przyjmowania płynów w stosunku do strat poniesionych np. podczas pocenia się. Początkowo przebiega bezobjawowo, a w miarę narastania prowadzi do silnego pragnienia, spadku ciśnienia tętniczego, zawrotów głowy, obniżenia elastyczności skóry, braku moczu, a w skrajnych przypadkach – do zaburzeń świadomości i uszkodzenia narządów wewnętrznych.

Jak bezpiecznie i z rozwagą korzystać z letnich dni?

Upalna pogoda zachęca do aktywności i wypoczynku, jednak kluczowy jest rozsądek i stosowanie się do prostych zasad profilaktyki.

1. Nawadniaj organizm regularnie

Pij duże ilości wody mineralnej małymi łykami przez cały dzień. Nie czekaj na odczucie pragnienia. Unikaj alkoholu oraz mocno słodzonych napojów, które przyspieszają utratę płynów z organizmu.

2. Rozważnie szukaj ochłody w wodzie

Kiedy w upalny dzień szukasz orzeźwienia w jeziorze, morzu czy basenie, nigdy nie wskakuj gwałtownie do wody. Rozgrzane ciało w kontakcie z zimną wodą może doznać szoku termicznego. Gwałtowny skurcz naczyń krwionośnych grozi zaburzeniami rytmu serca, odruchowym zatrzymaniem oddechu, a nawet utratą przytomności. Do wody wchodź powoli, stopniowo ochlapując kark, klatkę piersiową i ramiona.

3. Pamiętaj o odpowiednim ubiorze

Noś lekkie, przewiewne ubrania z naturalnych tkanin i jasnych kolorów, nakrycie głowy oraz okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV. Na odkrytą skórę stosuj kremy z filtrem SPF.

4. Ogranicz przebywanie na słońcu

Unikaj przebywania na otwartej przestrzeni i ogranicz intensywny wysiłek fizyczny w godzinach największego nasłonecznienia. W miarę możliwości spędzaj czas w klimatyzowanych lub zacienionych miejscach.

Pamiętajmy o sobie nawzajem

Upały to czas, w którym nasza czujność i życzliwość mogą uratować komuś zdrowie lub życie. Zwracajmy uwagę na naszych bliskich, sąsiadów-seniorów oraz dzieci. Pamiętajmy również o zwierzętach – zapewnijmy im stały dostęp do świeżej wody.

Kategorycznie pamiętajmy: nigdy, nawet na chwilę, nie wolno zostawiać dzieci ani zwierząt w zaparkowanym pojeździe. Wnętrze samochodu stojącego na słońcu w zaledwie kilka minut nagrzewa się do ekstremalnych temperatur, stając się śmiertelną pułapką.

Traktujmy wysokie temperatury poważnie i z należytym szacunkiem. Dbanie o nawodnienie, reakcja na pierwsze objawy i rozsądek pozwolą nam cieszyć się urokiem lata w sposób bezpieczny dla zdrowia.