Stwierdzenie nieważności małżeństwa - czym jest i jaką rolę w tym postępowaniu pełni adwokat kościelny (rotalny)?

Celem tego krótkiego artykułu jest określenie, czym jest stwierdzenie nieważności małżeństwa i jaką rolę w tym postępowaniu odgrywa adwokat rotalny - inaczej nazywany adwokatem kościelnym. Poznaj czym zajmuje się adwokat kościelny we Wrocławiu.

Aby wyjaśnić pojęcie nieważności małżeństwa trzeba sięgnąć do kanonów wstępnych z tej części Kodeksu Prawa Kanonicznego, która traktuje o małżeństwie. Kanony te wskazują w jaki sposób powstaje małżeńskie przymierze, czym jest zgoda małżeńska, określają istotne przymioty i cele małżeńskie, ale odnoszą się także do tzw. zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa. Prawo regulujące przeszkody małżeńskie, a także wyjaśnienie, kiedy prawo Boże zakazuje małżeństwa lub powoduje jego nieważność należy do najwyższej władzy kościelnej. Nie wchodząc w szczegółowe rozwiązania prawne, warto podkreślić, że skutkiem regulacji prawodawcy w obrębie prawa małżeńskiego, dotyczącej owej zdolności do ważnego zawierania małżeństw, może być niezaistnienie aktu prawnego, jego nieskuteczność lub jego nieważność. Dochodzimy w tym miejscu do najważniejszego punktu. Małżeństwo, które jest aktem prawnym może zostać zawarte w sposób nieważny z różnych racji i przyczyn. Nie jest jednak celem artykułu wskazywanie na poszczególne przeszkody do ważnego zawarcia małżeństwa i wady zgody małżeńskiej. Stwierdzenie nieważności małżeństwa dokonuje się zatem w procesie, gdy właściwy sąd kościelny lub biskup w postępowaniu skróconym wyda wyrok pozytywny uznający z moralną pewnością, że małżeństwo zostało zawarte w sposób nieważny.

Dysponując już wiedzą, że wyrok stwierdzający nieważność małżeństwa jest owocem procesu (zwyczajnego lub skróconego) można przejść do drugiego punktu rozważań. Zanim przejdziemy jednak do omówienia roli adwokata rotalnego, należy ogólnie odnieść się do pozycji i uprawnień adwokata kościelnego. W prawie kanonicznym możemy spotkać się z różnymi nazwami reprezentantów stron procesowych. Mowa jest o opiekunie, kuratorze, pełnomocniku, patronie i adwokacie. Każda z tych osób w różnych okolicznościach i przypadkach może być dopuszczona do procesu. Skoncentrujmy się jednak na roli adwokata, który najczęściej pełni także rolę pełnomocnika. W procesie, który dotyczy ustalenia czy małżeństwo zostało zawarte w sposób nieważny, stronie lub stronom może towarzyszyć adwokat. Strona może ustanowić sobie adwokata lub nawet kliku adwokatów, których rolą jest obrona. Co więcej, czasami może się zdarzyć (w praktyce sądownictwa kościelnego w Polsce, przypadek niezmiernie rzadko występujący), że to przewodniczący uzna, że posługa adwokata jest w konkretnej sprawie konieczna i dokona ich nominacji.

Warto podkreślić, że adwokat w procesie ma większe uprawnienia niż strona procesowa, m. in. prawo do obecności podczas przesłuchania stron, świadków i biegłych, a także możliwość przejrzenia akt sądowych jeszcze przed dekretem ich ogłoszenia. Strony procesowe takich możliwości nie posiadają. Ktoś może się dziwić, dlaczego uprawnienia adwokata przeważają nad prawami stron procesowych? Odpowiedź wydaje się prosta, adwokat na mocy zlecenia i pełnionego urzędu oprócz praw ma także obowiązki, a gdy dopuści się przestępstwa i nadużyć przeciw pełnionemu zadaniu można go stosownie do wagi zaniedbania ukarać, łącznie z zakazaniem mu wykonywania funkcji.

Ostatnia część artykułu to wyjaśnienie, co kryje się pod pojęciem adwokata rotalnego. Wśród instytucji (dykasterii) Kurii Rzymskiej jest jeden trybunał zaliczony do organów wymiaru sprawiedliwości o nazwie Trybunał Roty Rzymskiej. To właśnie do kompetencji tej instytucji należy prowadzenie trzyletnich studiów specjalistycznych z prawa małżeńskiego i prawa procesowego, podczas których zdaje się poszczególne egzaminy, przedstawia pisemne opracowania różnych przypadków procesowych, itd. Studia kończą się egzaminem końcowym, do którego kwalifikacją jest pozytywne przejście poszczególnych etapów, a także doktorat z prawa kanonicznego. Wynik pozytywny tego egzaminu uprawnia do posługiwania się tytułem adwokata rotalnego. Osoba z dyplomem adwokata rotalnego ma prawo do wpisania się do albumu Trybunału Roty Rzymskiej, czego efektem jest możliwość reprezentowania stron przed tym trybunałem. Do ważnych prerogatyw adwokata rotalnego oprócz tych, które przysługują każdemu adwokatowi kościelnemu, należy zaliczyć przepis instrukcji procesowej Dignitas connubii, w której wskazuje się, że adwokaci rotalni nie potrzebują zatwierdzenia ze strony biskupa diecezjalnego do wykonywania posługi. Oznacza to, że adwokat rotalny może występować przed wszystkimi sądami kościelnymi. Biskup moderator mógłby oczywiście zabronić z ważnych powodów wykonywania takiej posługi w swoim sądzie, ale adwokatowi przysługuje w tych wypadkach prawo złożenia rekursu do Sygnatury Apostolskiej.

Nasza kancelaria prawa kanonicznego jest przygotowana nie tylko pod względem merytorycznym, ale także personalnym do reprezentowania stron w procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Jednym z naszych współpracowników jest adwokat rotalny, który ma prawo do występowania przed sądami kościelnymi bez żadnych ograniczeń. Długoletnia obecność na rynku, fachowe doradztwo, ale przede wszystkim chęć i zapał naszych adwokatów do zgodnego z prawem kanonicznym i dobrym obyczajem reprezentacji strony procesowych są elementami, które identyfikują naszą kancelarię. Staramy się już podczas pierwszej konsultacji wyjaśnić podstawowe pojęcia o nieważności małżeństwa, przebiegu procesu, czasu jego trwania, itd. Najważniejszym czynnikiem jest jednak właściwa rekonstrukcja życia stron przed zawarciem małżeństwa, w trakcie jego trwania i po rozpadzie. Pozwala ona na „dobranie” właściwego tytułu nieważności małżeństwa, który następnie staramy się udowodnić na forum sądowym.