W okresie przedświątecznym tłumy wrocławian jadą na jarmark do słynnego z rokokowych zabytków Drezna. Często nie wiedzą, że tuż za zachodnią granicą czeka na nich mniej znane, lecz równie ciekawe dla turystów Görlitz.

W przeciwieństwie do Drezna, ten gród nad Nysą Łużycką cudem uniknął jakichkolwiek zniszczeń wojennych (poza mostami, co zresztą po podzieleniu miasta granicą było „na rękę” władzom obu krajów), dlatego może się poszczycić urokliwą i w pełni autentyczną starówką, której architektura jest znacznie bardziej urozmaicona niż drezdeńska. Po wejściu Polski do strefy Schengen i odbudowie mostu w centrum, rozdarte granicą miasto znowu sprawia wrażenie jednego organizmu.

Trochę historii…

Miasto Görlitz rozwinęło się dzięki korzystnemu położeniu na skrzyżowaniu szlaków handlowych. Wielokrotnie zmieniało przynależność państwową. Należało do biskupa miśnieńskiego, potem przez wiele wieków było związane z koroną czeską. Na początku XIV w. otrzymało magdeburskie prawa miejskie. Zyskało liczne przywileje i bogaciło się na handlu suknem. W połowie XIV w. Görlitz stworzyło swoistą „strefę Schengen” 6 okolicznych miast, które współdziałały na polu handlowym i razem walczyły z ówczesną plagą rozbójników.

W dobie reformacji miasto przeszło na luteranizm. W XVII w. Görlitz znalazło się pod panowaniem saskim, a po wojnach napoleońskich trafiło do Prus i następnie do zjednoczonych Niemiec. Co ciekawe, przed wojną Goerlitz było częścią Prowincji Śląskiej ze stolicą we Wrocławiu, nie Saksonii – choć do Drezna stąd dużo bliżej niż do Wrocławia. Dlatego okolice miasta stanowią część Śląska, która pozostała w granicach Niemiec. Z tej racji gród ten jest siedzibą Muzeum Śląskiego prezentującego historię całego Śląska, a w tutejszych księgarniach można znaleźć wiele niemieckojęzycznych publikacji m.in. o Wrocławiu.

W XIX w. nastąpił znaczny rozwój przemysłu, a liczba ludności rosła bardzo szybko – w ciągu 40 lat zwiększyła się z 30 tys. do 81 tys. Miasto nie zostało zniszczone w wyniku działań wojennych, jednak po II wojnie światowej przecięła je granica. W rezultacie wschodnie przedmieścia trafiły do Polski, tworząc obecny Zgorzelec.

Informacje praktyczne

Obecnie Görlitz ma ok. 50 tys. mieszkańców, a Zgorzelec ok. 30 tys. Obie części łączy linia autobusowa P. Po niemieckiej stronie jeżdżą zarówno autobusy miejskie, jak i tramwaje (można np. podjechać tramwajem z dworca do centrum lub do podnóża góry Landeskrone, gdzie kursuje linia nr 2). Co ciekawe, rozstaw szyn tutejszych tramwajów jest mniejszy niż wrocławskich. Po śródmieściu i do Zgorzelca najlepiej przemieszczać się pieszo, ponieważ odległości są niewielkie.

Do Görlitz można dojechać z Wrocławia autostradą A4 (ok. 2 h jazdy) lub pociągiem Kolei Dolnośląskich (3 bezpośrednie połączenia lub z przesiadką w Węglińcu; najkrótszy czas podróży: 2 h 8 min).

Atrakcja sezonowa – jarmark świąteczny

„Codziennie coś niecodziennego” – głosi reklama tutejszego jarmarku, który czeka na turystów od 2 do 18 grudnia. Targ ciągnie się od Górnego do Dolnego Rynku i kusi doskonałym grzanym winem w różnych odmianach, wędlinami, lokalnymi przysmakami i wyrobami rękodzieła. Świąteczną atmosferę tworzą również muzykanci oraz występy na okolicznościowej scenie. Dodatkową atrakcję stanowi sztuczne lodowisko, przy którym można wypożyczyć łyżwy.

Atrakcje turystyczne

Ewangelicki Kościół Świętych Piotra i Pawła

(Pfarrkirche St. Peter und Paul)

Ten olbrzymi gotycki kościół dominuje panoramę starówki. Budowla jest niezwykle szeroka – liczy aż 5 naw (pod względem szerokości ustępują mu nawet największe wrocławskie kościoły) i ma konstrukcję halową (nawy boczne są prawie tak wysokie jak nawa główna). Do kościoła dobudowano strzeliste neogotyckie wieże. Świątynia słynie z imponujących organów, nazywanych „słonecznymi” (z racji ozdobnych słońc, których promienie wykonano z piszczałek) oraz bogato rzeźbionych barokowych luterańskich konfesjonałów. Uwagę turystów zwracają też epitafia, ambona, witraż i odlewy olbrzymich dzwonów, które niestety przetopiono na działa podczas I wojny światowej. W kościele odbywają się cenione przez turystów koncerty organowe. Fasada z neogotyckimi wieżami o wysokości 84 m.

Ratusz


Ratusz stanowi mieszankę różnych stylów. Dominującym elementem jest wysoka wieża (udostępniona do zwiedzania), z której roztacza się piękny widok na starówkę i okolice miasta. Na wieży umieszczono dwa zegary oraz rzeźbę lwa, która ryczała podczas zmian faz księżyca. Reprezentacyjne wejście stanowią renesansowe schody z rzeźbą Temidy. Na potrzeby rozwijającego się miasta wzniesiono neorenesansowy Nowy Ratusz, ozdobiony herbami sześciu miast, które niegdyś tworzyły związek przeciwko utrudniającym rozwój handlu rozbójnikom.

Reprezentacyjne schody z rzeźbą Temidy – bogini sprawiedliwości.

Nowy Ratusz i budzący się rankiem do życia jarmark.

Dolny Rynek (Untermarkt)

Najważniejszy plac miasta, przy którym oprócz ratusza znajduje się wiele ciekawych kamienic.

Schönhof – najstarszy świecki renesansowy budynek Niemiec, obecnie siedziba Muzeum Śląskiego (Schlesisches Museum), które prezentuje historię Śląska i gromadzi dzieła wrocławskich złotników, porcelanę wałbrzyską, górnośląskie wyroby hutnicze i wiele innych pamiątek.

Łuk Szeptów (Flüsterbogen) – ten gotycki łuk jednej z przyrynkowych kamienic ma niezwykłe właściwości akustyczne. Szept wypowiedziany do zagłębienia w łuku jest wyraźnie słyszalny po drugiej stronie.

Kościół Świętej Trójcy

(Dreifaltigkeitskirche)

Ten pofranciszkański gotycki kościół od czasów reformacji służy luteranom, dlatego zabytkowe ławki w nawie zwrócone są w stronę ambony, która stanowi centralny punkt kościoła. We wnętrzu czuć charakterystyczny zapach drewnianego wyposażenia. Oprócz ambony, organów i ołtarza głównego warto zwrócić szczególną uwagę na piękny gotycki tryptyk ze Złotą Madonną umieszczony w bocznej kaplicy św. Barbary. We wnętrzu urządzono również czasową wystawę szopek. Działa także parafialna kawiarnia.

Pozostałości średniowiecznego systemu obronnego

Udostępniona do zwiedzania Gruba Wieża (Dicker Turm), nazywana tak od grubości murów (u podstawy ponad 5 m), z płaskorzeźbą przedstawiającą herb miasta i figurami Marii Panny i św. Barbary.

Wieża Reichenbacher Turm – zamyka Górny Rynek (Obermarkt).

Wieża Nikolaiturm – w jej pobliżu znajduje się urokliwa i mniej uczęszczana przez turystów część starówki o nieco małomiasteczkowym charakterze – Przedmieście Mikołajskie (Nikolaivorstadt).

Barbakan Kaisertrutz – położony najbliżej Wrocławia zachowany barbakan wcale nie znajduje się w Krakowie, tylko właśnie w Görlitz. Obecnie mieści Muzeum Historyczne, prezentujące dzieje miasta i regionu Górnych Łużyc od epoki kamienia po XX w.

Dawny dom handlowy (Kaufhaus) – secesyjny budynek mieści obecnie wystawę poświęconą modzie; stanowił tło dla wielu filmów.

Zabytkowy pasaż handlowy Straßburg-Passage z początku XX w. – mieści się przy głównej ulicy z dworca do centrum.

Święty Grób (Heiliges Grab)

Pomniejszona kopia budynku w Jerozolimie wzniesiona z inicjatywy burmistrza Georga Emmericha na przełomie XV i XVI w. wraz z zespołem kaplic tworzyła swoiste średniowieczne centrum pielgrzymkowe. Gotycki kompleks jest unikatem na skalę europejską. Średniowieczni pątnicy ruszali w liczącą 1000 kroków drogę z głównego kościoła parafialnego (z tzw. Domu Piłata) do tego niewielkiego budynku imitującego grób Chrystusa, obok którego zaaranżowano teren symbolizujący Ogród Oliwny. Dwupoziomowa gotycka Kaplica św. Krzyża w kompleksie Świętego Grobu.

Landeskrone

Aby odetchnąć nieco od miejskiego gwaru, warto podjechać tramwajem nr 2 do dzielnicy Biesnitz, skąd można wspiąć się na porośnięte lasem wzniesienie Landeskrone (420 m n.p.m), na którym znajduje się hotel i restauracja. U podnóża góry ważone jest lokalne piwo Landskron.

Nieco inne oblicze Görlitz…

Miasto to padło ofiarą swoistej katastrofy demograficznej, spowodowanej ujemnym przyrostem naturalnym i wyprowadzką wielu Niemców do bogatszych landów. Efektem są dziesiątki pustych mieszkań (na każdym kroku można spotkać tabliczki „do wynajęcia” lub „na sprzedaż”) oraz opuszczone sklepy, które widać nawet na głównej ulicy miasta.

Cudze chwalicie…

Dzisiejszy Zgorzelec do końca II wojny światowej stanowił tylko przedmieście Görlitz, dlatego próżno szukać tam starówki. Zachowało się wiele gmachów i kamienic z końca XIX i pocz. XX w. Po wojnie wzniesiono blokowiska, które nieco psują widok z niemieckiej starówki. Ostatnio władze starają się poprawić wizerunek miasta – np. poprzez odbudowę Placu Pocztowego obok mostu staromiejskiego. Najciekawszym zabytkiem jest Miejski Dom Kultury wzniesiony jako Hala Chwały ku czci niemieckich cesarzy na początku XX w.

Inne atrakcje i ciekawostki

Sceny ze Starego Testamentu na fasadzie Domu Biblijnego.

  • Atrakcja dla dzieci – niewielkie ZOO (Naturschutz-Tierpark Görlitz).
  • Renesansowy Dom Biblijny, na którym można rozpoznać sceny ze Starego (na dole) i Nowego (na górze) Testamentu.
  • Dom Barokowy (Barockhaus) mieszczący Muzeum Historyczne (m.in. zabytkowa biblioteka, wnętrza mieszczańskie, wystawa o nauce ok. 1800 r.).
  • Secesyjny dworzec kolejowy, którego hale peronowe do złudzenia przypominają Wrocław Główny.
  • Gotycki Kościół Mariacki (Frauenkirche) i gotycki Kościół św. Mikołaja (Nikolaikirche), obok którego na wzgórzu można zwiedzić jeden z najpiękniejszych zabytkowych cmentarzy Niemiec.
  • Dla miłośników kultury żydowskiej: gmach synagogi w centrum (tylko nieznacznie uszkodzony podczas nocy kryształowej w 1938 r.) oraz zabytkowy cmentarz żydowski (po drodze do Landeskrone).
  • Górne Łużyce są częściowo zamieszkane przez Serbołużyczan, dlatego na niektórych gmachach można znaleźć napisy w języku serbołużyckim.
  • Przez Görlitz przebiega 15 południk długości geograficznej wschodniej, który wyznacza czas środkowoeuropejski – w parku znajduje się kamienna kula ziemska przypominająca o tym fakcie.